Overslaan en naar de inhoud gaan

Van ziekenzaal naar colegezaal

Haupt-Kriegsgefangenlazarett Maastricht

In het kader van Tom Hendrikx zijn onderzoek naar de gewonde Belgische krijgsgevangenen van Fort Eben-Emael en die van de stelling langs het Albertkanaal tot en met Lanaken tijdens de mei dagen van 1940, heeft een groepje van enthousiaste gidsen van fort Eben-Emael en enkele bestuurleden van Vriendenkring OGL (Oorlogsdocumentatie Groot-Lanaken) op 21 december 2015 een bezoek gebracht aan het voormalige Jezuïetenklooster aan de Tongersestraat te Maastricht. De rondleiding gebeurde onder leiding van Mieke Derickx (research assistant/ Health Promotion/curator/Art and Heritage Commision), want sinds 1975 is de Maastrichtse Universiteit eigenaar van dit klooster en is hier de economische faculteit gevestigd.

Hub Levigne

Tijdens zijn opzoekingswerkzaamheden stuitte Tom op een foto van twee prachtige glas-in-lood ramen die gemaakt zijn door Hub (Hubertus) Levigne in 1941-1942 als dankbare herinnering voor 13 mei – 28 september 1940. Op de glas-in-lood ramen zien we onder andere beelden van Jezuïetenpaters en mensen van het “Roode Kruis” die gewonden verzorgen of begraven. Bovenaan het eerste raam lezen we: “CHARITAS HUMANITAS” en onderaan de beide ramen staat de tekst: “DE AFD. MAASTRICHT EN OMSTREKEN VAN HET NED. ROODE KRUIS IN DANKBARE HERINNERING 13 MEI – 28 SEPT. 1940 H.LEVIGNE PICTOR” dan staat er nog op het tweede raam de tekst: “DE SOCIECITEYT HELPT HAEREN EVEN NAESTEN SOONDER LOON VAN ARBEYDT”

Op 30 september 1905 werd Hub Levigne geboren, zijn vader heette Nicolaas Joseph Levigne en zijn moeder Elisabeth Ramakers. Hub begon zijn carrière bij Société Céramique, dé Maastrichtse aardewerkfabriek van die tijd. Hij wist zich snel op te werkten van een kantoorbaantje tot assistent van de graveur, tot hij in 1924 als leerling werd aangenomen aan het Stadsteekeninstituut. In 1928 vervolgde hij zijn opleiding in Amsterdam aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunst, als graficus in hart en nieren was het een logisch besluit dat hij koos voor de grafische kunsten. Met het halen van de zilveren medaille van de Prix de Rome sloot Hub zijn opleiding af in 1933 en besloot hij terug te keren naar Maastricht. Toen hij in 1950 werd benoemd tot hoogleraar grafische vormgeving aan de Jan van Eyckacademie, kreeg hij de taak een grafische afdeling op te zetten. Hij bleef leiding geven aan deze afdeling tot aan zijn pensioen in 1972. Zijn pensioenjaren bracht hij samen met zijn echtgenote door in Spanje te Blanes. Iets voor zijn overlijden keerden zij terug naar Maastricht waar Hub op 84-jarige leeftijd overleed op 29 december 1989.

Nieuwsgierig wat deze ramen van Hub Levigne te maken hadden met de Belgische gewonden ging Tom verder op onderzoek uit. Zo kwam hij erachter dat deze ramen in de oude (originele) inkomhal van het voormalige Jezuïetenklooster zijn geplaatst. Tom wist dat dit klooster in 1940 tijdelijk gediend had als Duits 'Haupt-Kriegsgefangenlazarett,' dit kwam omdat de Duitsers het oorspronkelijke ziekenhuis Calvariënberg, waar vanaf 10 mei 1940 de eerste Belgische gewonde krijgsgevangenen werden opgevangen, opvorderde tot Duits 'Kriegslazarett’. Er zijn in het voormalig Jezuïetenklooster minstens een 1000 gewonden Belgische militairen en een 2000 gewonde Engelse, Franse, Marokkaanse en Algerijnse (deze vochten onder de Franse vlag) militairen verzorgd geworden. Het aantal kan zelfs nog meer zijn, want lang niet iedereen werd geregistreerd. Deze militairen kwamen vanuit heel België. Zeker nadat het Belgische hospitaal in Borgloon was gevallen, hierbij zijn veel militairen gesneuveld en de overlevende werden overgebracht naar Maastricht.

Tussen leven en dood

Het toeval wilde dat een OGL vriend, Patrick Leenders en tevens gids in Fort Eben-Emael, een fotoalbum kreeg toegereikt van een voormalig Rode kruis verpleegster die net in deze maanden van 1940 verpleegster was in het klooster. Op haar foto's zien we onder andere gewonde militairen die zelfs met bedden in de kloostergangen lagen, omdat de slaapzalen over vol waren. Hiermee werd meteen - hoewel er een opgewekte sfeer op wordt weergegeven - duidelijk dat de Duitsers massaal de grensstreek hebben overvallen met hun 'Blitskrieg'. Een van die 1000 gewonde Belgische krijgsgevangen die door de Duitsers naar het Haupt-Kriegsgefangenlazarett werd overgebracht is Adrien Germain Louis Heine geweest. Heine werd geboren op 6 augustus 1916 en zat bij de luchtverdediging op het fort Eben-Emael. Op 10 mei 1940 raakte Heine zwaar gewond, hij kreeg twee schotwonden dwars door de longen en twee schampschoten, waarvan één in de linkerzij en één in zijn rechterarm. Heine werd pas op 19 mei naar het Haupt-Kriegsgefangenlazarett overgebracht, omdat de Duitsers hem in eerste instantie voor dood hadden achtergelaten, maar uiteindelijk toch opmerkte dat hij nog levend was. Heine stierf door zijn verwondingen op 25 mei 1940 in het Jezuïetenklooster, de huidige economie faculteit, net een paar maanden voor hij 24 jaar zou worden. In eerste instantie werd hij begraven op de begraafplaats aan de Tongerseweg, maar werd op aanvraag van zijn familie verplaatst naar de begraafplaats in Robermont bij Luik op 1 augustus 1950.

Tijdens deze zware en bittere dagen van de oorlog was er zeker ook tijd voor ontspanning, want er zijn foto's gemaakt van een voetbalwedstijd tussen de Jezuïetenpaters en de mannen van het Rode Kruis en nog enkele foto's van een processie die gehouden werd. Er zijn ook foto's van het koninklijk bezoek welke het klooster tijdens de oorlog heeft gehad. Op 10 juni 1940 bezocht onverwachts H.M. Koningin Moeder Elisabeth het Haupt-Kriegsgefangenlazarett. Zij nam voor iedere bezoeker tijd en het maakte voor haar niet uit of het nu een gewonde Belg, Fransman, Engelsman, Marokkaan of Algerijn was, ze bracht uren in het lazaret door. Voor H.M. Koningin Moeder Elisabeth was dit niets nieuws, tijdens WOI bracht zij vaak een bezoek aan dergelijk lazaret om de gewonden een hart onder de riem te steken. Zij heeft persoonlijk een belangrijke en leidende rol gespeeld in de totstandkoming van het Belgische Rode Kruis en haar werking.

Een bijzondere geschiedenis

De huidige economie faculteit huist in een gebouw met een bijzondere geschiedenis, een geschiedenis die reikt over de grenzen van Nederland. Voor ons, bezoekers van Fort Eben Emael en van Vriendenkring OGL, een bijzondere ervaring om de plek te bezoeken van zo’n een bewogen moment in de geschiedenis van WOII. De gebeurtenissen van 1940-1945 stellen het ‘nu’ ook op deze plek in een bijzonder perspectief.

Guy Hoofs

Vriendenkring OGL 

Met dank aan Tom Hendrikx, Patrick Leender, Michel Lemaire en Harrie Bergers

Bronnen: Glas-in-lood ramen; economische faculteit te Maastricht, Biografische gevens Hub Levigne; Galeries.nl, Gegevens Haupt-Kriegsgefangenlazarett; Van Godshuis naar academisch ziekenhuis blz. 174 t/m 177 Gegevens Soldaat Heine; Ziekenstaat Regionaal Historisch Archief Limburg, Bijkomende informatie; fotoalbum uit de privé collectie van Patrick Leenders en uit het dagboek van 'Roode' Kruis zuster Damen Ogier.